Linux/C2/Basic-Commands/Marathi

From Script | Spoken-Tutorial
Revision as of 19:29, 3 March 2017 by Pratik kamble (Talk | contribs)

Jump to: navigation, search
Time Narration
0:00 लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीमवरील ट्युटोरियलमध्ये आपले स्वागत.
0:05 या ट्युटोरियलमध्ये प्राथमिक कमांडस् शिकू या.
0:10 यात Ubuntu 10.04 वापरू.
0:12 लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीम कशी सुरू करायची हे तुम्ही जाणता असे आपण मानू या.
0:17 जर आपल्याला यासंबंधी माहिती हवी असेल तर http://Spoken-Tutorial.org येथील उपलब्ध ट्युटोरियलमध्ये पाहू शकता.
0:26 या ट्युटोरियलमध्ये आपण Command आणि Command Interpreter म्हणजे काय हे पाहणार आहोत.
0:33 नंतर आपण लिनक्समध्ये man या कमांडच्या सहाय्याने मदत कशी मिळवायची ते पाहू.
0:39 आता पहिला प्रश्न, Commands म्हणजे काय?
0:43 साध्या शब्दात सांगायचे तर लिनक्स कमांड म्हणजे असे शब्द की जे टाईप केल्यावर संगणक काही कार्य करतो.
0:52 लिनक्स कमांडस् चार किंवा कमी अक्षरांच्या असतात. जसे की, ls, who, ps.
0:59 कमांडस् Lowercase मधे दिल्या जातात व Case Sensetive असतात.
1:05 Application Menu मध्ये जा.
1:08 Accessories सिलेक्ट करा आणि त्यात उपलब्ध असलेल्या पर्यायांपैकी Terminal वर क्लिक करा.
1:14 किंवा Terminal Window उघडण्यासाठी कीबोर्डवरील CTRL, ALT आणि T ही बटणे एकत्रितपणे दाबा.
1:20 आता आपल्याला Prompt $ आणि त्याच्यापुढे लुकलुकणारा कर्सर दिसेल. इथेच आपल्याला कमांड टाईप करायच्या आहेत.
1:29 who असा शब्द टाईप करा आणि एंटर की दाबा.
1:34 आपण logged in असलेल्या उपयोगकर्त्यांची नावे बघू शकतो. आपण 'who' ही कमांड कार्यान्वित केल्यावर सिस्टीम वर कोण logged in आहे हे दिसते.
1:47 संगणकातील कोणत्या घटकामुळे काही अक्षरांनी बनलेली कमांड कार्यान्वित होते?
1:54 हे Command Interpreter चे काम आहे. त्याला Shell असे म्हणतात.
1:59 Shell हा एक प्रोग्रॅम असून तो आपल्याला आणि लिनक्स सिस्टीमला जोडण्याचे काम करतो.
2:08 तसेच Shell, ऑपरेटिंग सिस्टीमला कार्यरत करण्यासाठी कमांडस् स्वीकारतो.
2:13 लिनक्समध्ये एकापेक्षा जास्त Shell स्थापित केलेले असू शकतात. युजर त्याच्या आवडीप्रमाणे हवा तो Shell वापरू शकतो.
2:22 लिनक्सवर कायम स्वरूपी /bin/sh हे Standard Shell इन्स्टॉल केलेले असते. ज्याला bash म्हणजेच the GNU Bourne-Again SHell म्हणतात. जे GNU Suite of tool मधून घेतले आहे.
2:35 आपण या ट्युटोरियलमध्ये सर्वसामान्य कमांडस् ची माहिती घेणार आहोत. ज्या थोड्याशा फरकांनी बहुतांश सर्व लिनक्स Shells मध्ये वापरता येतात.
2:44 आपण या ट्युटोरियलमध्ये bash या Shell चा उपयोग करणार आहोत.
2:51 कारण bash हे सर्वात लोकप्रिय असलेले shell आहे. आणि जवळजवळ सर्वप्रकारच्या युनिक्सवर वापरता येते.
2:58 इतर वापरल्या जाणा-या shells पुढीलप्रमाणे. Bourne shell जे मुळात Unix shell आहे, C shell आणि Korn shell .
3:08 आपण कोणते Shellवापरत आहोत हे बघण्यासाठी
3:11 Terminal वर जा आणि echo space dollar in capital SHELL अशी कमांड टाईप करून एंटर दाबा.
3:27 साधारणपणे /bin/bash असा आऊटपुट मिळतो. याचा अर्थ आपण bash Shell मध्ये आहोत.
3:34 अनेक पध्दतींनी आपण वेगवेगळे Shells सक्रिय करू शकतो. ज्याबद्दल आपण ऍडव्हान्स ट्युटोरियलमध्ये जाणून घेऊ.
3:42 Commands या बहुदा C मध्ये लिहिलेल्या Program फाईल्स असतात.
3:47 या फाईल्स डिरेक्टरीमध्ये साठवलेल्या असतात. कमांडस् कुठे साठवलेल्या आहेत हे शोधण्यासाठी आपण type या कमांडचा उपयोग करू शकतो.
3:55 Command Prompt वर type space ps असे टाईप करून एंटर दाबा.
4:03 ps ही फाईल /bin या डिरेक्टरीमध्ये समाविष्ट केलेली आहे असे आपल्याला दिसते.
4:09 जेव्हा आपण Command Prompt वर Command देतो तेव्हा Shell, डिरेक्टरीतील फाईलच्या यादीमध्ये त्या कमांडच्या नावाची फाईल शोधतो.
4:18 ती फाईल सापडली तर त्या फाईलशी संबंधित प्रोग्रॅम कार्यान्वित करतो. नाहीतर Command not found ही error देतो.
4:27 आपण नंतर पाहूच की ज्या डिरेक्टरीजचा शोध घेतला जातो त्यांची यादी PATH या व्हेरिएबल मध्ये असते.
4:34 आता जर आपल्याला ती यादी बघायची असेल तर टाईप कराः echo space dollar कॅपिटल लेटरमध्ये PATH
4:44 आणि एंटर दाबा.
4:52 कमांडस् बद्दल जाणून घेताना आपल्याला एक महत्त्वाची गोष्ट माहित असणे आवश्यक आहे.
4:57 लिनक्स कमांडस् चे दोन प्रकार आहेत. External command आणि Internal command.
5:02 External commands च्या फाईल्स स्वतंत्रपणे अस्तित्वात असतात.
5:07 लिनक्स मध्ये बहुतांश कमांडस् अशाच प्रकारच्या आहेत. परंतु काही कमांडस् चे कार्य Shell मध्ये लिहिलेले असते. म्हणजेच त्याची स्वतंत्र रूपात फाईल उपलब्ध नसते.
5:18 त्यांना Internal commands म्हणतात.
5:20 echo कमांड ही वास्तवात एक Internal command आहे. त्याबद्दल आपण जाणून घेऊ.
5:25 Terminal वर जाऊन कमांड टाईप करा.
5:33 type space echoआणि एंटर दाबा.
5:40 echo is a shell built-in असे आऊटपुट दिसेल.
5:43 याचा अर्थ ही कमांड ही Shell मधूनच कार्यान्वित झाली आहे. म्हणून ही Internal command आहे आणि कमांडशी संबंधित फाईल नेम दिले गेलेले नाही.
5:56 दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आपण कमांडस् ची रचना समजून घेणे गरजेचे आहे.
6:01 कमांड ही एक शब्दाची किंवा space वापरून वेगळे केलेल्या अनेक शब्दांनी बनलेली असू शकते.
6:08 दुस-या प्रकारात पहिला शब्द ही खरी कमांड असते तर त्यानंतरचे शब्द हे arguments असतात.
6:16 Arguments हे कमांडमधील पर्याय, expression किंवा filename असते.
6:20 आपण टाईप केलेल्या पर्यायानुसार एकच कमांड वेगवेगळे कार्य करू शकते.
6:26 साधारणपणे पर्यायाच्या आधी एक किंवा दोन वजाची चिन्हे असतात ज्याला क्रमशः short किंवा long पर्याय म्हणतात.
6:35 Terminal Window वर जाऊन कमांड टाईप करा आणि त्याचे आऊटपुट बघा.
6:40 Terminal Window रिकामी करण्यासाठी प्रथमclear असे टाईप करा.
6:44 नंतर ls असे टाईप करून एंटर दाबा.
6:49 पुन्हा clear असे टाईप करून एंटर दाबा.
6:55 ls space minus a असे टाईप करून एंटर दाबा.
7:04 Terminal Window रिकामी करण्यासाठी clear असे टाईप करा.
7:11 ls space minus minus all असे टाईप करून एंटर दाबा.
7:19 Terminal रिकामे करण्यासाठी clear असे टाईप करा.
7:23 ls space minus d असे टाईप करून एंटर दाबा.
7:32 आता पर्याय बदलल्यावर कमांडचे कार्य कसे बदलते हे समजण्यासाठी एवढे पुरेसे आहे.
7:40 लिनक्स मध्ये मोठ्या संख्येने कमांडस् आहेत.
7:45 प्रत्येकासाठी अनेक पर्याय आहेत.
7:48 कमांडस् संयुक्त रूपातदेखील वापरता येतात. ज्याबद्दल नंतर जाणून घेऊ.
7:55 कमांडची माहिती देण्यास लिनक्सवर 'online help' सुविधा उपलब्ध आहे.
8:01 man command आपल्याला सिस्टीमवर उपलब्ध असलेल्या प्रत्येक कमांडचे डॉक्युमेंटेशन प्रदान करते.
8:08 उदाहरणादाखल ls कमांडबद्दल जाणून घेण्यासाठी Terminal वर जाऊ.
8:16 आणि ls या argument सहित man ही कमांड टाईप करा. म्हणजेच man space ls असे टाईप करून एंटर दाबा.
8:30 त्यातून बाहेर पडण्यासाठी q दाबा.
8:35 man हे सिस्टीमचे manual page आहे. manबरोबर argument देता येते.
8:43 कमांड दिल्यानंतर या argumentशी संबंधित असलेले page दर्शवले जाते.
8:49 man command मध्ये सेक्शनचे नावही देता येते. त्यानुसार शोध घेतला जातो.
8:55 नाव दिलेले नसले तर, man command उपलब्ध असलेले सर्व section शोधते. व त्यातील फक्त पहिले पान स्क्रीनवर दाखवते.
9:07 man या कमांडबद्दल अजून अधिक जाणून घेण्यासाठी तुम्ही man याच कमांडचा उपयोग करू शकता.
9:14 Terminal वर जाऊन man space man असे टाईप करा. आणि एंटर दाबा.
9:23 त्यातून बाहेर पडण्यासाठी q दाबा.
9:26 man कमांडसाठी अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत.
9:30 आपण जास्त वापरल्या जाणा-या कमांडस् बघू. काही वेळा आपल्याला योग्य कमांड माहित नसते. अशावेळी आपण काय करू शकतो?
9:41 man ही कमांडminus k हा पर्याय देते. ज्याद्वारे संबंधित कमांडस् ची यादी आणि त्यांचे कार्य संक्षिप्त रूपात दर्शवले जाते.
9:50 उदाहरणार्थ आपल्याला एक डिरेक्टरी बनवायची आहे. परंतु त्यासाठीची योग्य कमांड आपल्याला माहित नाही.
9:56 मग Command promptवर जा आणि man space minus k space directories असे टाईप करून एंटर दाबा.
10:12 दिलेल्या यादीतील प्रत्येक कमांडचा अभ्यास करून योग्य ती कमांड वापरता येते.
10:17 वरील सर्व गोष्टी आपण apropos या कमांडच्या सहाय्याने सुध्दा करू शकतो.
10:21 Command prompt वर apropos space directories असे टाईप करून एंटर दाबा. आणि येणारे आऊटपुट बघा.
10:36 काही वेळा आपल्याला अधिक माहितीची आवश्यकता नसते. केवळ एखादी कमांड काय करते हे जाणून घेणे पुरेसे असते.
10:40 त्यावेळी आपण whatis किंवा man minus f या कमांडचा उपयोग करू शकतो.
10:52 Terminal Window रिकामी करण्यासाठी clear असे टाईप करा.
10:58 आता whatis space ls असे टाईप करून एंटर दाबा.
11:06 काही Commandना अनेक पर्याय असतात. जर आपल्याला त्या Commandना असलेल्या विविध पर्यायांची यादी हवी असेल
11:13 तर आपण minus help या पर्यायाचा उपयोग करू.
11:18 Command prompt वर जा आणि ls space minus minus help असे टाईप करा. आणि एंटर दाबा.
11:29 आपण वरच्या दिशेला स्क्रॉल करू या. म्हणजे आपल्याला या manual page वरील सर्व पर्याय बघता येतील.
11:45 आपण ह्या ट्युटोरियलच्या अंतिम टप्प्यात पोहोचलो आहोत. यासाठी अर्थसहाय्य National Mission on Education through ICT, MHRD, Government of India यांच्याकडून मिळालेले आहे.
11:56 यासंबंधी माहिती पुढील साईटवर उपलब्ध आहे.
12:00 ह्या ट्युटोरियलचे भाषांतर मनाली रानडे यांनी केले असून मी रंजना भांबळे आपला निरोप घेते . सहभागासाठी धन्यवाद.

Contributors and Content Editors

PoojaMoolya, Pratik kamble, Ranjana, Sneha