Manali at 09:49, 9 January 2020

2020-01-09T09:49:05Z

Manali: First Upload

2019-09-15T08:42:06Z

First Upload

New page

{| border =1
||'''Time'''
||'''Narration'''

|-
|00:01
| स्पोकन ट्युटोरियलच्या '''pH scale''' या इंटरऍक्टिव्ह PhET सिम्युलेशनवरील पाठात आपले स्वागत.

|-
|00:08
| या पाठात आपण, '''pH scale''' हे इंटरऍक्टिव्ह PhET सिम्युलेशन वापरायला शिकणार आहोत.

|-
|00:15
| हा पाठ समजण्यासाठी, माध्यमिक शाळेतील विज्ञानाचे प्राथमिक ज्ञान असावे.

|-
|00:22
| या पाठासाठी मी:
उबंटु लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीम वर्जन 14.04,
जावा वर्जन 1.7,
फायरफॉक्स वेब ब्राउजर वर्जन 53.02.2 वापरत आहे.

|-
|00:38
| हे सिम्युलेशन वापरून आपण शिकणार आहोत:
1. दिलेले द्रावण आम्ल आहे की अल्कली हे ठरवणे.

|-
|00:49
|2. आम्ल आणि अल्कली यांचा त्यांच्या तीव्रतेनुसार क्रम लावणे.
3. दिलेल्या '''pH''' वरून हायड्रॉक्साईड आयन, हायड्रोनियम आयन आणि पाणी यांची तीव्रता ठरवणे.

|-
|01:01
| हे सिम्युलेशन वापरून आपण शिकणार आहोत:
4. द्रावणाचा '''pH''' म्हणजे काय?
5. विरलीकरणाचा द्रावणाच्या '''pH''' वर होणारा परिणाम
6.'''Logarithmic''' आणि '''Linear''' scale.

|-
|01:16
| '''pH''' स्केल हे जलीय द्रावणाची आम्लता किंवा आम्लारिधर्मिता(basicity) दाखवण्यासाठी वापरले जाणारे एक न्युमरिक स्केल आहे.

|-
|01:25
| '''pH''' म्हणजे हायड्रोजन आयनांची '''mol/L''' मधे मोजलेली तीव्रता(concentration).

|-
|
| '''pH''' म्हणजे हायड्रोजन आयनांच्या तीव्रतेचा 10 पाया असलेल्या ऋण लॉगॅरिथम होय.

'''pH = - log[H]'''

|-
|01:37
| आम्लयुक्त द्रावणासाठी, '''pH''' व्हॅल्यू 7 पेक्षा कमी (< 7) असते.

|-
|01:42
|अल्कलीयुक्त द्रावणासाठी, '''pH''' व्हॅल्यू 7 पेक्षा अधिक (> 7) असते.

|-
|01:47
|उदासीन द्रावणासाठी, '''pH''' व्हॅल्यू 7 (= 7) असते.

|-
|01:52
| दिलेली लिंक वापरून सिम्युलेशन डाऊनलोड करू.
[http://phet.colorado.edu/ http://phet.colorado.edu]

|-
|01:57
| मी '''Downloads''' फोल्डरमधे pH Scale हे PhET सिम्युलेशन आधीच डाऊनलोड केले आहे.

|-
|02:02
| सिम्युलेशन उघडण्यासाठी ph-scale या html फाईलवर राईट क्लिक करा.

|-
|02:08
|'''Open With Firefox Web Browser''' पर्याय निवडा. फाईल ब्राऊजरमधे उघडेल.

|-
|02:16
| हा pH scale सिम्युलेशनचा इंटरफेस आहे.

|-
|02:20
| या इंटरफेसवर 3 स्क्रीन्स आहेत-

'''Macro'''
'''Micro'''
'''My solution'''

|-
|02:27
| '''Macro''' स्क्रीन वापरून सिम्युलेशन सुरू करू. त्यासाठी '''Macro''' स्क्रीनवर क्लिक करा.

|-
|02:36
| या स्क्रीनवर डाव्या बाजूला 0 ते 14 पर्यंत
'''pH''' श्रेणी दर्शवणारे '''pH scale''' आहे.

|-
|02:44
| '''pH''' मोजण्यासाठी स्केलला हिरव्या रंगाचा '''probe''' जोडला आहे. द्रवांचे '''pH''' दर्शवणारा एक '''pH meter''' आहे.

|-
|02:54
| पाणी घालण्यासाठी स्क्रीनच्या उजव्या बाजूला पाण्याचा पंप आहे.

|-
|02:59
| पाण्याच्या अंशांकित भांड्यात डीफॉल्ट रूपात चिकनचे सूप भरलेले आहे.
|-
|03:05
|द्रव काढून टाकण्यासाठी भांड्याच्या डावीकडे खाली एक पंप जोडलेला आहे.
|-
|03:11
| द्रव घालण्यासाठी एक ड्रॉपर आहे.

|-
|03:14
|द्रवांपैकी एक द्रव निवडण्यासाठी एक ड्रॉपडाऊन बॉक्स आहे. डीफॉल्ट रूपात चिकन सूप निवडलेले आहे.

|-
|03:22
| उजवीकडील कोपऱ्यात खाली '''Reset''' चे बटण दिले आहे.

|-
|03:28
| ड्रॉपडाऊनच्या बाणावर क्लिक करा.

|-
|03:31
| स्क्रॉल करून '''Battery Acid ''' या पर्यायावर क्लिक करा. भांडे '''Battery Acid''' ने 0.50 L (0.5 लिटर्स) पर्यंत भरलेले दिसेल.

|-
|03:42
| हिरव्या रंगाचा '''probe''' भांड्यामधे ड्रॅग करा आणि '''pH''' बघा.

|-
|03:48
|मीटर '''pH''' ची व्हॅल्यू 1.0. दाखवत आहे. '''pH''' 7 पेक्षा कमी असल्यामुळे (<7), '''Battery Acid''' हे आम्लयुक्त द्रावण आहे.
|-
|03:58
| अजून पाणी घालण्यासाठी पाण्याच्या पंपावर क्लिक करा.

|-
|04:03
|पाण्याने द्रवाची पातळी 1 लिटरपर्यंत वाढवा. पाणी घातल्यावर '''pH''' मधे होणारा बदल बघा.
आता pH मीटर '''pH''' ची व्हॅल्यू 1.30 दाखवत आहे.

|-
|04:16
| लक्षात घ्या पाणी वाढवल्याने '''Battery Acid''' चा '''pH''' वाढतो.
कारण विरलीकरणामुळे हायड्रोजन[H] आयनांची तीव्रता कमी होते.

|-
| 04:28
| आता दुसरे द्रावण निवडूया.

|-
|04:32
| ड्रॉपडाऊनच्या बाणावर क्लिक करा.

|-
|04:34
|स्क्रॉल करून '''Hand Soap''' या पर्यायावर क्लिक करा. भांडे '''Hand Soap''' या द्रावणाने भरेल.

|-
|04:42
| येथे, pH मीटर '''pH''' ची व्हॅल्यू 10.00 दाखवत आहे. '''Hand Soap''' हा नैसर्गिक रूपात आम्लारी (basic) आहे.

|-
|04:54
| '''Hand Soap''' च्या द्रावणात पाणी घालण्यासाठी पाण्याच्या पंपावर क्लिक करा.

|-
|04:59
| 1 L, '''Hand Soap''' द्रावणासाठी '''pH''' ची व्हॅल्यू 9.70 दाखवत आहे.

|-
|05:06
| '''Hand Soap''' द्रावणाची '''pH''' व्हॅल्यू विरलीकरणानंतर कमी झालेली दिसेल.

|-
|05:12
|कारण विरलीकरणामुळे हायड्रॉक्साईड (OH) आयनांची तीव्रता कमी होते.

|-
|05:18
| अर्धा लिटर '''Hand Soap''' चे द्रावण काढून टाकण्यासाठी खालील भागातील पंपावर क्लिक करा.
|-
|05:24
|ड्रॉपरवर क्लिक करा आणि '''Hand Soap''' द्रावणाची पातळी 0.6 L पर्यंत वाढवा. '''pH''' मधील बदल बघा.

|-
|05:34
| हायड्रॉक्साईड (OH) आयनांची तीव्रता वाढल्याने '''pH''' वाढला आहे.

|-
|05:39
| आता आपण आम्ल आणि अल्कली त्यांच्या तीव्रतेनुसार क्रमाने लावूया.
|-
|05:45
|त्यासाठी विविध द्रवांची '''pH''' व्हॅल्यू तपासणार आहोत.

|-
|05:50
| ड्रॉपडाऊनवर क्लिक करून '''Blood''' हा पर्याय निवडा. भांडे 0.50 L पर्यंत रक्ताने भरले जाईल.

|-
|05:59
|मीटरवर 7.40 ही '''pH''' व्हॅल्यू दिसेल. '''pH''' व्हॅल्यू 7 पेक्षा जास्त ( >7) असल्यामुळे रक्त हे अल्कलीयुक्त द्रावण आहे.

|-
|06:09
|पुन्हा ड्रॉपडाऊनवर क्लिक करून '''Orange Juice''' हा पर्याय निवडा.

|-
|06:14
| 0.50 L ज्यूससाठी मीटर 3.50 ही '''pH''' व्हॅल्यू दाखवत आहे. संत्र्यांचा रस आम्लयुक्त द्रावण असल्याचे हे स्पष्ट करत आहे.

|-
|06:26
| वरील '''pH''' व्हॅल्यूजनुसार क्रम खालीलप्रमाणे आहे.
'''Hand soap''' > '''Blood''' > '''Orange Juice''' > '''Battery Acid'''.

|-
|06:38
| असाईनमेंट म्हणून,
प्रत्येक द्रवाचा '''pH''' तपासा आणि '''pH''' श्रेणीनुसार क्रम लावा.

|-
|06:48
|आता '''Micro''' स्क्रीनवर जाऊ. इंटरफेसच्या खालच्या भागातील '''Micro''' स्क्रीनवर क्लिक करा.

|-
|06:57
|या स्क्रीनवर असलेली टूल्स अशाप्रकारे आहेत-
स्क्रीनच्या डावीकडे '''pH scale''' आहे,

|-
|07:04
|pH स्केलच्या वरील भागात '''Concentration''' आणि '''Quantity''' यामधील पर्याय निवडण्यासाठी एक स्वीच आहे,
pH स्केल बंद करण्यासाठी वजाचे चिन्ह असलेले एक लाल बटण आहे.

|-
|07:16
|खालील भागात '''Logarithmic''' किंवा '''Linear scale''' निवडण्यासाठी एक स्वीच आहे.

|-
|07:22
| हायड्रोनियम आयन आणि हायड्रॉक्साईड आयन यांचे गुणोत्तर म्हणजेच (H3O+ / OH-) व '''Molecule count''' निवडण्यासाठी चेकबॉक्स आहेत.

|-
|07:30
| '''pH meter''' मधे '''pH reader''' आणि व्हॅल्यू बंद करण्यासाठी वजाचे चिन्ह असलेले लाल बटण आहे.

|-
|07:38
| ड्रॉपडाऊनवर क्लिक करून '''Soda Pop''' हा पर्याय निवडा.
भांडे '''Soda Pop''' ने भरेल.

|-
|07:46
| '''pH''' मीटर '''pH''' ची व्हॅल्यू 2.50 दाखवत आहे. म्हणजेच '''Soda Pop''' हे आम्लयुक्त द्रावण आहे.

|-
|07:54
| '''Soda Pop''' आम्लयुक्त असल्यामुळे हायड्रोनियम आयनची तीव्रता जास्त तर हायड्रॉक्साईडची तीव्रता कमी आहे

|-
|08:02
| त्यानंतर '''Quantity(mol)''' वर क्लिक करा.

|-
|08:05
| हायड्रोनियम आयन, हायड्रॉक्साईड आयन आणि पाण्याच्या '''moles''' ची संख्या दिसेल.

|-
|08:12
| आता '''Logarithmic''' स्केल बदलून '''Linear''' निवडूया. त्यासाठी '''Linear''' पर्यायावर क्लिक करा .

|-
|08:20
| '''pH''' स्केल '''Linear''' मोडमधे बदलेल. '''pH''' व्हॅल्यूजदेखील '''Linear''' झालेल्या दिसतील.

|-
|08:28
| परंतु '''pH''' लॉगॅरिथमिक स्केलमधे असल्यामुळे आपण '''Linear''' वापरणार नाही.

|-
|08:34
| हायड्रोनियम आयन टु हायड्रॉक्साईड आयन रेशो (H3O+ / OH-) या चेकबॉक्सवर क्लिक करा.

|-
|08:39
|भांड्यात मोठ्या संख्येने लाल ठिपके दिसतील. हे हायड्रोनियम आयन्स आहेत.

|-
|08:46
| हायड्रॉक्साईड आयन्स (OH-) चे काही निळे ठिपके दिसतील.

|-
|08:51
| सोडा पॉपमधील रेणूंची संख्या बघण्यासाठी '''Molecule count''' च्या चेकबॉक्सवर क्लिक करा.

|-
|08:57
| सोडा पॉप स्क्रीनवर हायड्रोनियम आयन्स, हायड्रॉक्साईड आयन्स आणि पाण्याच्या रेणूंची संख्या दिसते.

|-
|09:05
| विरलीकरणाचा रेणूंच्या संख्येवर होणारा परिणाम पाहू.

|-
|09:10
|पाण्याच्या पंपावर क्लिक करून भांडे 1 L पर्यंत भरा. रेणूंच्या संख्येत होणारा बदल पहा.
'''pH''' व्हॅल्यू वाढलेली दिसेल. ती 2.80 झाली आहे.

|-
|09:25
| असाईनमेंट म्हणून: रक्ताच्या नमुन्याचा '''pH''' मोजा.

|-
|09:30
|विरलीकरणानंतर '''Molecule Count''' आणि H3O+ / OH- रेशो यामधील बदल बघा.

|-
|09:37
| आता '''My Solution''' स्क्रीनवर जाऊ. इंटरफेसच्या खालील भागात असलेल्या '''My Solution''' स्क्रीनवर क्लिक करा.

|-
|09:46
| '''My Solution''' स्क्रीनमधे '''Macro''' आणि '''Micro''' स्क्रीन्स सारखीच टूल्स उपलब्ध आहेत.

|-
|09:53
| या स्क्रीनवर काही अतिरिक्त टूल्सदेखील आहेत. जसे की-

|-
|09:57
| स्क्रीनच्या उजवीकडे अंशांकित केलेले भांडे, '''pH''' हवा तसा बदलण्यासाठी '''pH meter'''.

|-
|10:05
| या स्क्रीनवर '''pH''' किंवा आयन्सच्या तीव्रता हाताळता येतात.

|-
|10:11
| या स्क्रीनवर दोन पध्दतीने आपण आपल्या पसंतीचे द्रावण बनवू शकतो-

1. '''pH''' स्केलवर H3O+ किंवा OH- स्लाईडर हलवून,

2. काळ्या रंगाचे वरच्या दिशेला आणि खालच्या दिशेला असणारे बाण क्लिक करून.

|-
|10:28
| आता हायड्रोनियम आयन H3O+ चा स्लाईडर वरच्या दिशेला सरकवा.

|-
|10:32
|लक्षात घ्या त्यावेळी हायड्रॉक्साईड आयन OH- स्लाईडर खालच्या बाजूला सरकेल.

|-
|10:38
| खालच्या दिशेच्या काळ्या बाणावर क्लिक करून '''pH''' व्हॅल्यू 4.0 असलेले द्रावण बनवूया. हे आम्लयुक्त द्रावण आहे.

|-
|10:48
| आता हायड्रोनियम आयन टु हायड्रॉक्साईड आयन H3O+ / OH- रेशो आणि '''Molecule count''' या चेकबॉक्सवर क्लिक करा.

|-
|10:55
| हायड्रोनियम आयनच्या H3O+ रेणूंची संख्या 3.01 x 1019 आहे.

|-
|11:01
| असाईनमेंट म्हणून:
7.0 आणि 9.0 ह्या '''pH''' व्हॅल्यूज असलेली द्रावणे बनवा.
रेणूंमधील बदलांचे निरीक्षण आणि तुलना करा.

|-
|11:13
| थोडक्यात,
या पाठात आपण pH स्केल या इंटरऍक्टिव्ह PhET सिम्युलेशनबद्दल शिकलो.

|-
|11:22
| हे सिम्युलेशन वापरून आपण शिकलो-

1.दिलेले द्रावण आम्ल आहे की अल्कली हे ठरवणे.

|-
|11:31
|2. आम्ल आणि अल्कली यांचा त्यांच्या तीव्रतेनुसार क्रम लावणे.
|-
|11:36
|3. दिलेल्या '''pH''' वरून हायड्रॉक्साईड आयन, हायड्रोनियम आयन आणि पाणी यांची तीव्रता ठरवणे.

|-
|11:43
|4. द्रावणाचा '''pH''' म्हणजे काय?
5. विरलीकरणाचा द्रावणाच्या '''pH''' वर होणारा परिणाम
6. '''Logarithmic''' आणि '''Linear scale'''.

|-
|11:53
| दिलेल्या लिंकवरील व्हिडिओमधे स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्टचा सारांश मिळेल. हा व्हिडिओ डाऊनलोड करूनही पाहू शकता.

|-
|12:02
| स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्ट टीम, स्पोकन ट्युटोरियलच्या सहाय्याने कार्यशाळा चालवते. ऑनलाईन परीक्षा उतीर्ण होणा-या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्र देते. अधिक माहितीसाठी कृपया येथे लिहा.

|-
|12:15
| कृपया या फोरममध्ये आपल्या टाईम क्वेरीज पोस्ट करा.

|-
|12:21
| या प्रकल्पाला पंडित मदन मोहन मालवीय नॅशनल मिशन ऑन टीचर्स अँड टिचिंग यांनी अंशतः अनुदान दिले आहे.

|-
|12:29
| या प्रोजेक्टसाठी अर्थसहाय्य NMEICT, MHRD, Government of India यांच्याकडून मिळालेले आहे. अधिक माहिती या लिंकवर उपलब्ध आहे.

|-
|12:41
| ह्या ट्युटोरियलचे भाषांतर मनाली रानडे यांनी केले असून आवाज --- यांचा आहे.
सहभागासाठी धन्यवाद.

|-
|}

@@ Line 420: / Line 420: @@
 |-
 |12:02
-| स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्ट टीम, स्पोकन ट्युटोरियलच्या सहाय्याने कार्यशाळा चालवते. ऑनलाईन परीक्षा उतीर्ण होणा-या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्र देते.  अधिक माहितीसाठी कृपया येथे लिहा.
+| स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्ट टीम, स्पोकन ट्युटोरियलच्या सहाय्याने कार्यशाळा चालवते. ऑनलाईन परीक्षा उत्तीर्ण होणा-या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्र देते.  अधिक माहितीसाठी कृपया येथे लिहा.
 |-

PhET/C2/pH-Scale/Marathi - Revision history

Manali at 09:49, 9 January 2020

Manali: First Upload