Manali at 09:43, 9 January 2020

2020-01-09T09:43:09Z

Manali: First Upload

2019-09-12T12:11:11Z

First Upload

New page

{| border = 1
|'''Time'''
|'''Narration'''

|-
|00:01
|स्पोकन ट्युटोरियलच्या बेंडिंग लाईट या इंटरऍक्टिव्ह PhET सिम्युलेशन वरील पाठात आपले स्वागत.

|-
|00:07
| या पाठात, बेंडिंग लाईट हे इंटरऍक्टिव्ह PhET सिम्युलेशन वापरायला शिकणार आहोत.

|-
|00:14
| हा पाठ समजण्यासाठी, माध्यमिक शाळेतील विज्ञानाचे प्राथमिक ज्ञान असावे.

|-
| 00:21
| या पाठासाठी मी:
उबंटु लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीम वर्जन 14.04,
जावा वर्जन 1.7,
फायरफॉक्स वेब ब्राउजर वर्जन 53.02.2 वापरत आहे.

|-
| 00:37
| हे सिम्युलेशन वापरून आपण शिकणार आहोत:

1. प्रकाशाचे परावर्तन
2. प्रकाशाचे अपवर्तन
3. प्रकाशाचे अपस्करण
4. विविध माध्यमांमुळे परावर्तन आणि अपवर्तनात होणारे बदल.

|-
|00:52
| तसेच शिकणार आहोत,

1. प्रिझम आणि लेन्ससारखी ऑप्टिकल उपकरणे वापरणे
2. प्रकाशाची तीव्रता मोजणे

|-
|01:02
|3. प्रकाशाचा वेग मोजणे आणि तरंगांचे विविध नमुने बघणे.

|-
| 01:08
| परावर्तन, अपवर्तन, अपस्करण या बद्दल जाणून घेऊ.

|-
| 01:14
| परावर्तन म्हणजे प्रकाशकिरण एखाद्या पृष्ठभागावर आपटून परत फिरणे
उदाहरणार्थ- आरसा बघणाऱ्याची प्रतिमा परावर्तित करतो.

|-
| 01:26
|अपवर्तन म्हणजे प्रकाशकिरण माध्यमात शिरताना वक्रीभूत होतात.

|-
|01:32
| वेगळ्या माध्यमात शिरताना प्रकाशाचा वेग आणि कोन बदलतो.

उदाहरणार्थ: पाण्यात बुडवलेल्या पेन्सिलची प्रतिमा पृष्ठभागाशी वाकलेली दिसते.

|-
| 01:45
|अपस्करण म्हणजे पांढऱ्या प्रकाशाचे सात रंगात होणारे विभाजन.

|-
|01:51
| उदाहरणार्थ- ढगाळ वातावरणात आकाशात दिसणारे इंद्रधनुष्य.

|-
| 01:57
|| चला, सुरूवात करूया.

|-
| 01:59
| दिलेली लिंक वापरून सिम्युलेशन डाऊनलोड करू .
[http://phet.colorado.edu/ http://phet.colorado.edu]

|-
| 02:03
|मी '''Downloads''' फोल्डरमधे बेंडिंग लाईट हे सिम्युलेशन आधीच डाऊनलोड करून घेतले आहे.

|-
| 02:09
| सिम्युलेशन उघडण्यासाठी '''bending-light_en.html''' या फाईलवर राईट क्लिक करा.

|-
|02:14
| '''Open With Firefox Web Browser''' हा पर्याय निवडा.
ब्राउजरमधे फाईल उघडेल.

|-
|02:23
|हा बेंडिंग लाईट या सिम्युलेशनसाठीचा इंटरफेस आहे.
|-
|02:28
| इंटरफेसचे तीन स्क्रीन्स आहेत-''' Intro, Prisms''' आणि ''' More tools'''.

|-
|02:35
| '''Intro''' स्क्रीनने सिम्युलेशन सुरू करू.

'''Intro''' स्क्रीनवर क्लिक करून ते उघडू.

|-
| 02:42
| या स्क्रीनवर डावीकडे कोपऱ्यात वरती '''Ray''' आणि '''Wave''' रेडिओ बटणे आहेत,
लेसर लाईट सुरू करण्यासाठी हलणारा लेसर पॉईंटर आहे.

|-
|02:53

| लेसरवर माऊस पॉईंटर नेल्यावर हिरव्या रंगाचे बाण दिसतील.
हे बाण लेसर ज्या दिशेने हलवता येईल ती दिशा दाखवतात.

|-
|03:06
| लेसरवर क्लिक करून तो शून्य ते 90 अंशापर्यंत हलवण्यासाठी ड्रॅग करा.
लेसर पुन्हा त्याच्या मूळ जागेवर आणून ठेवा.

|-
| 03:16
| आता डावीकडे खाली असलेल्या टूल्सवर जाऊ.

|-
| 03:21
|येथे टूल बॉक्स दिसेल.
त्यामधे कोनाचे माप मोजण्यासाठी कोनमापक आणि प्रकाशाची तीव्रता मोजण्यासाठी '''Intensity''' टूल आहे.

|-
|03:32
| टूल बॉक्सच्या खाली '''Normal''' पर्याय असलेला चेकबॉक्स आहे.
सिम्युलेशन रिसेट करण्यासाठी उजव्या बाजूच्या कोपऱ्यात खाली '''Reset''' बटण आहे.

|-
| 03:44
| सिम्युलेशन सुरू करू.

|-
|03:47
| आपल्या इच्छेनुसार प्रकाश '''Ray ''' (किरण), किंवा '''Wave''' (तरंग) स्वरूपात आपण दाखवू शकतो.

|-
|03:54
| डिफॉल्ट रूपात '''Ray''' हा पर्याय निवडलेला आहे.

लेसर सुरू करण्यासाठी '''laser''' पॉईंटरवरील लाल बटणावर क्लिक करा.

|-
| 04:03
| लेसर लाईट परावर्तित आणि अपवर्तित झालेला दिसेल.

|-
| 04:09
| लेसर पॉईंटर ड्रॅग केल्यावर, परावर्तन आणि अपवर्तन कोन बदलताना दिसतील.
|-
| 04:17
| आपाती, परावर्तन आणि अपवर्तन कोन मोजण्यासाठी '''protractor''' टूल वापरू.

|-
|04:25
|आपाती, अपवर्तित आणि परावर्तित किरण व लंब जेथे छेदतात त्या बिंदूशी कोनमापक ठेवू.
|-
|04:35
|आपल्याला दिसेल की आपाती कोन परावर्तन कोनाइतकाच आहे.
कोनमापक पुन्हा जागेवर नेऊन ठेवा.

|-
|04:44
| पुढे '''Intro''' स्क्रीनच्या उजवीकडे जाऊ.

|-
|04:50
| येथे दोन्ही माध्यमांमधे '''refractive index''' मोजण्यासाठी आपल्याकडे नियंत्रक आहेत.

|-
| 04:56
|आपल्याकडे माध्यमाचा पदार्थ बदलण्यासाठी '''slider''' किंवा क्लिक करण्यासाठी बटणे आहेत. सुरूवातीला स्लाईडर '''Air''' च्या जवळ आहे.

|-
|05:07
| आपण स्लाईडर ड्रॅग केल्यास, माध्यम '''Air''' ते '''Water''' आणि नंतर '''Glass''' मधे बदलते.

|-
|05:15
| जसे माध्यम बदलते तसा अपवर्तन कोनही बदलतो. त्याचबरोबर '''Index of Refraction(n)''' सुध्दा बदलतो.

|-
|05:24
|बॉक्समधे बदलती व्हॅल्यू दिसते. वरच्या मिडीयममधे स्लाईडर परत '''Air''' कडे ड्रॅग करा.

|-
|05:32
| डिफॉल्ट रूपात, खालील मिडीयममधे स्लाईडर '''Water''' वर आहे.

खालील मिडीयममधे स्लाईडर ड्रॅग करून तो '''Water''' आणि '''Glass''' च्या मधे ठेवा.

|-
|05:44
| आता '''Intensity''' टूलद्वारे प्रकाशाची तीव्रता मोजू.

|-
| 05:49
| '''Intensity''' टूल क्लिक आणि ड्रॅग करून मिडीयमवर नेऊ.

|-
|05:53
| '''Intensity''' टूलमधे एक '''magnifier''' आणि एक '''meter''' आहे जे प्रकाशाची तीव्रता मोजते.

|-
| 06:00
|मी '''magnifier''' आपाती प्रकाशकिरणावर नेत आहे. '''Meter''' 100% तीव्रता दाखवते.

|-
| 06:08
|आता '''magnifier''' ड्रॅग करून अपवर्तित किरणावर नेऊ. '''Meter''' 86.08% अशी तीव्रता दाखवते.
माध्यमावर अवलंबून असल्यामुळे तीव्रता कमी होते.

|-
|06:24
| आपण मिडीयम स्लाईडर वर ड्रॅग केल्यास, मीटरमधील तीव्रतेची किंमत बदलते.

याचे कारण अपवर्तन कोनातील बदल.

|-
|06:34
| यातप्रकारे '''magnifier''' परावर्तित किरणावर न्या. '''Meter''' 13.55% अशी किंमत दाखवते.

|-
|06:44
| तुम्ही स्लाईडर ड्रॅग केल्यास तीव्रतेची वेगळी किंमत दिसेल.

|-
| 06:51
|आता '''Ray''' वरून '''Wave''' वर जाऊ आणि प्रकाशाचे वक्रीभवन पाहू.

|-
| 06:56
|आता आपण '''Prisms''' स्क्रीनवर जाऊ.

|-
| 07:00
| इंटरफेसच्या खालील भागात असलेल्या '''Prisms''' स्क्रीनवर क्लिक करा.

|-
| 07:06
|या स्क्रीनवर पुढील टूल्स आहेत-

'''environment''' बदलण्यासाठी स्लाईडर,

मोनोक्रोमॅटिक रे,

|-
|07:15
| मोनोक्रोमॅटिक बीम, व्हाईट लाईट, प्रकाशाची वेवलेंथ बदलणारा स्लाईडर.

|-
| 07:22
| स्क्रीनच्या खालच्या भागात आपल्याकडे-

प्रिझम्स आणि लेन्सेस आहेत,

|-
| 07:29
| '''Objects''' बदलण्यासाठी स्लाईडर,
'''Reflections, Normal''' आणि '''Protractor''' साठीचे चेकबॉक्सेस, तसेच
उजवीकडील कोपऱ्यात खाली '''Reset''' चे बटण आहे.

|-
|07:43
|लेसरच्या टोकाशी एक स्क्रू दिला आहे. हा स्क्रू वापरून लेसरची दिशा बदलता येऊ शकते.

|-
| 07:52
|येथे बाण हलण्याची दिशा दाखवतात. लेसर वर आणि खाली हलवता येऊ शकतो.

|-
| 08:00
|आता सिम्युलेशन सुरू करू.

|-
| 08:03
| '''monochromatic beam''' वर क्लिक करा. लेसर लाईटवर क्लिक करा.

|-
| 08:09
| अनेक परावर्तने बघण्यासाठी '''Reflections''' चेकबॉक्सवर क्लिक करा.

|-
| 08:14
| प्रकाशाच्या मार्गात प्रिझम ठेवा. प्रकाश वक्रीभूत झालेला दिसेल.

|-
|08:21
| '''wavelength slider''' हळूहळू लाल रंगावरून जांभळ्या रंगाकडे हलवा.
वेवलेंथ बदलत असताना प्रकाशाच्या वक्रतेकडे लक्ष द्या.

|-
| 08:32
|प्रिझमच्या एका कोपऱ्यात एक स्क्रू दिलेला आहे.

|-
| 08:38
|प्रिझमची दिशा बदलण्यासाठी स्क्रू ड्रॅग करा.
दिशा बदलल्यावर प्रकाशाच्या वक्रतेत होणाऱ्या बदलाकडे लक्ष द्या.

|-
| 08:47
|असाईनमेट म्हणून प्रिझमच्या जागी काचेची स्लॅब वापरा आणि प्रकाशाची वक्रता बघा.

|-
| 08:54
|आता पांढऱ्या लाईटचा उपयोग करून प्रकाशाचे अपस्करण बघू.

|-
|08:59
| White light tool वर क्लिक करा. प्रकाशाच्या अपस्करणाकडे लक्ष द्या.

|-
|09:05
| '''Objects''' मिडीयम स्लाईडर ड्रॅग करा आणि प्रकाशाच्या अपस्करणाकडे लक्ष द्या.

|-
| 09:11
|अपस्करण झालेल्या प्रकाशकिरणांच्या मार्गात भिंग ठेवा.
अपस्करण झालेला प्रकाशकिरण अनेकदा परावर्तित झालेला दिसेल.

|-
|09:26
| असाईनमेंट म्हणून:
विविध भिंग वापरून बघा आणि अपस्करण बघा.

|-
| 09:32
| '''Environments''' मधे विविध बदल करून अपस्करण बघा.

|-
| 09:37
|आता '''More Tools ''' स्क्रीनवर जाऊ.

|-
| 09:41
| '''More Tools ''' स्क्रीनवर क्लिक करा.

'''More Tools ''' स्क्रीनमधे '''Intro''' आणि '''Prisms''' स्क्रीनमधील टूल्स एकत्रितपणे दिली आहेत.

|-
| 09:51
|खालील भागात असलेल्या टूल बॉक्समधे '''Speed''' आणि '''Time''' अशी टूल्स आहेत.
खालील भागात '''Angles''' चा चेकबॉक्स देखील आहे.
'''Angles''' च्या चेकबॉक्सवर क्लिक करा.

|-
| 10:04
|आता लेसर लाईटला Wave मधे बदलू.
'''Normal''' आणि '''Slow Motion''' ही अतिरिक्त रेडिओ बटणे दिसतील. तसेच, '''Play/Pause''' आणि '''Forward''' बटणे दिसतील.

|-
| 10:18
|सिम्युलेशन सुरू करू.

|-
|10:21
|लेसर लाईट सुरू करू.

|-
|10:23
|लाल बटणावर क्लिक करून लेसर पॉईंटर सुरू करा. आता '''Time''' टूलचा उपयोग करू.

|-
|10:31
| '''Time''' टूल ड्रॅग करून ते माध्यमावर ठेवा. '''Time''' टूलमधे दोन भिंग आणि एक '''Meter''' आहे.

|-
|10:39
| एक भिंग आपाती तरंगावर ठेवा आणि तरंगांच्या नमुन्याचे निरीक्षण करा.

दुसरे भिंग अपवर्तित तरंगांवर ठेवा.

|-
|10:51
| तरंगांच्या नमुन्याचे निरीक्षण करा. हे '''phase shift''' दाखवतात.

|-
|10:56
| परावर्तित तरंगांवर भिंग ठेवा.

आपल्याला कमी अँप्लीट्युडसह(आयामांसह) नवा तरंगांचा नमुना बघायला मिळेल.
|-
|11:06
|कारण परावर्तित तरंगांची तीव्रता खूप कमी असते.

|-
|11:12
| '''Speed''' टूल ड्रॅग करून अपवर्तित तरंगांवर ठेवा.

वेग 0.67 c आहे. येथे '''c''' म्हणजे प्रकाशाचा वेग जो 3x10^8 m/s इतका आहे. वेग कमी होतो.

|-
|11:33
|कारण माध्यमांमधे प्रकाशाचा वेग कमी असतो.

|-
|11:39
| असाईनमेंट म्हणून:
माध्यम बदला आणि वेग तसेच तरंगांचे नमुने यांमधील बदलांकडे लक्ष द्या.

|-
| 11:48
| या पाठात बेंडिंग लाईट हे इंटरऍक्टिव्ह '''PhET सिम्युलेशन कसे वापरायचे ते जाणून घेतले.

|-
|11:57
| सिम्युलेशनच्या सहाय्याने आपण शिकलो:

1. प्रकाशाचे परावर्तन

2. प्रकाशाचे अपवर्तन

3. प्रकाशाचे अपस्करण

4. विविध माध्यमांमुळे परावर्तन आणि अपवर्तनात होणारे बदल.
|-
|12:12
|तसेच आपण शिकलो:

1. प्रिझम आणि लेन्ससारख्या ऑप्टिकल उपकरणांचा वापर.

|-
|12:19
|2. प्रकाशाची तीव्रता, प्रकाशाचा वेग मोजणे आणि तरंगांचे विविध नमुने बघणे.

|-
|12:29
| दिलेल्या लिंकवरील व्हिडिओमधे स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्टचा सारांश मिळेल. हा व्हिडिओ डाऊनलोड करूनही पाहू शकता.

|-
| 12:36
|स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्ट टीम, स्पोकन ट्युटोरियलच्या सहाय्याने कार्यशाळा चालवते. ऑनलाईन परीक्षा उतीर्ण होणा-या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्र देते.

|-
|12:46
| अधिक माहितीसाठी कृपया येथे लिहा. कृपया या फोरममध्ये आपल्या टाईम क्वेरीज पोस्ट करा.

|-
| 12:54
| या प्रकल्पाला पंडित मदन मोहन मालवीय नॅशनल मिशन ऑन टीचर्स अँड टिचिंग यांनी अंशतः अनुदान दिले आहे.

|-
| 13:03
| या प्रोजेक्टसाठी अर्थसहाय्य NMEICT, MHRD, Government of India यांच्याकडून मिळालेले आहे. अधिक माहिती या लिंकवर उपलब्ध आहे.

|-
| 13:17
| ह्या ट्युटोरियलचे भाषांतर मनाली रानडे यांनी केले असून आवाज --- यांचा आहे.
सहभागासाठी धन्यवाद.

|-
|}

@@ Line 442: / Line 442: @@
 |-
 | 12:36
-|स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्ट टीम, स्पोकन ट्युटोरियलच्या सहाय्याने कार्यशाळा चालवते. ऑनलाईन परीक्षा उतीर्ण होणा-या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्र देते.
+|स्पोकन ट्युटोरियल प्रोजेक्ट टीम, स्पोकन ट्युटोरियलच्या सहाय्याने कार्यशाळा चालवते. ऑनलाईन परीक्षा उत्तीर्ण होणा-या विद्यार्थ्यांना प्रमाणपत्र देते.
 |-

PhET/C2/Bending-Light/Marathi - Revision history

Manali at 09:43, 9 January 2020

Manali: First Upload