Ranjana: Created page with "'''Title of script''': The Linux Environment '''Author: Manali Ranade''' '''Keywords: Linux''' '''Title of script''': The Linux Environment '''Author: Manali Ranade''' '''..."

2015-01-09T05:56:05Z

Created page with "'''Title of script''': The Linux Environment '''Author: Manali Ranade''' '''Keywords: Linux''' '''Title of script''': The Linux Environment '''Author: Manali Ranade''' '''..."

New page

'''Title of script''': The Linux Environment

'''Author: Manali Ranade'''

'''Keywords: Linux'''
'''Title of script''': The Linux Environment

'''Author: Manali Ranade'''

'''Keywords: Linux'''

{| border = 1
|'''Time'''
|'''Narration'''

|-
| 00:01
| Linux Environment आणि ते कुशलतेने हाताळण्याचे मार्ग यावरील स्पोकन ट्युटोरियलमध्ये आपले स्वागत.

|-
| 00:07
| या पाठासाठी लिनक्स सिस्टीम वापरावी.

|-
| 00:12
| तुम्हाला लिनक्स ऑपरेटिंग सुरू करणे तसेच कमांडस्, फाईल सिस्टीम आणि shell या बद्दल थोडी माहिती आहे असे आपण समजू या.

|-
| 00:20
| जर तुम्हाला या संकल्पनांबद्दल अधिक माहिती जाणून घ्यायची असेल तर ती स्पोकन ट्युटोरियलच्या संकेतस्थळावर इतर पाठांमध्ये उपलब्ध आहे.

|-
| 00:30
| तसेच लक्षात टेवा की लिनक्स केस सेन्सेटिव्ह आहे. जोपर्यंत सांगितले जात नाही तोपर्यंत वापरलेल्या सर्व कमांडस लोअर केसमध्ये असतील.

|-
| 00:40
| सिस्टीमने युजर कमांडस् चा लावलेला अर्थ व दिलेला प्रतिसाद Linux Environment वर अवलंबून असतो.

|-
| 00:48
| सोपेपणासाठी Shellसेटींगमध्ये बदल करतात.

|-
| 00:51
| कसे ते पाहू.

|-
| 00:54
| Shell कशा प्रकारे काम करेल हे shell Variables ठरवतात.

|-
| 00:58
| Shell Variables चे मुख्यत्वे दोन प्रकार आहेत. Environment Variables आणि Local Variables.

|-
| 01:06
| Environment Variables नावाप्रमाणेच युजरच्या एकूण Environment मध्ये उपलब्ध असतात.

|-
| 01:12
| शेलने निर्माण केलेल्या subshell मध्येही हे Variable उपलब्ध असतात.

|-
| 01:18
| नावाप्रमाणेच Local Variables ची उपलब्धता मर्यादित असते.

|-
| 01:24
| हे shell द्वारे बनवलेल्या subshell मध्ये उपलब्ध नसतात.

|-
| 01:28
| या ट्युटोरियलमध्ये आपण मुख्यत्वे Environment Variables बद्दल चर्चा करणार आहोत. आता प्रथम आपण shell variables च्या व्हॅल्यू कशा घालायच्या ते पाहू या.

|-
| 01:41
| Shell मधीलVariables बघण्यासाठी set ही कमांड देऊ या.

|-
| 01:46
| टर्मिनलवर टाईप करा. set space vertical-bar more आणि एंटर दाबा.

|-
| 01:53
| आपण चालू Shell मधील सर्वVariables बघू शकतो.

|-
| 01:58
| उदाहरणार्थ HOME हे Environment Variable आणि त्याला दिलेली व्हॅल्यू बघा.

|-
| 02:07
| पुढील सूची बघण्यासाठी एंटर दाबा. आणि सूचीतून बाहेर पडण्यासाठी q हे बटण दाबा.

|-
| 02:14
| set या कमांडचा मोठा आऊटपुट स्क्रीनवर पाठवताना एकावेळी एका स्क्रीनवर मावेल एवढाच मजकूर more या पर्यायामुळे पाठवला जातो.

|-
| 02:31
| केवळ Environment Variable बघण्यासाठी env ही कमांड कार्यान्वित करू या.

|-
| 02:38
| टर्मिनलवर टाईप करा env space vertical-bar more आणि एंटर दाबा.

|-
| 02:46
| Shellया variableकडे लक्ष द्या. याची व्हॅल्यू slash bin slash bash आहे.

|-
| 02:53
| सूचीतून बाहेर पडण्यासाठी तुम्ही q हे बटण दाबू शकता.

|-
| 03:00
| आता लिनक्समधील इतर काही महत्त्वाच्या Environment variables ची चर्चा करू या.

|-
| 03:05
| येथे आपण bash shell चा वापर करणार आहोत.

|-
| 03:09
| विविध shells युजर्सच्या सोयीनुसार बनवलेल्या असतात.

|-
| 03:12
| व्हेरिएबलमध्ये काय व्हॅल्यू साठवली आहे हे पाहण्यासाठी echo कमांड वापरली जाते. या कमांडच्या पुढे dollar sign व व्हेरिएबलचे नाव लिहितात.

|-
| 03:24
| आपण SHELL variable प्रथम बघणार आहोत.

|-
| 03:28
| या मध्ये चालू Shell चे नाव संचित केले जाते.

|-
| 03:31
| SHELL variable ची व्हॅल्यू बघण्यासाठी टर्मिनलवर echo space dollar SHELL कॅपिटलमध्ये असे टाईप करून एंटर दाबा.

|-
| 03:48
| सध्या आपण slash bin slash bash या शेलमध्ये कार्यरत आहोत.

|-
| 03:56
| दुसरे variable आहे HOME

|-
| 03:58
| login केल्यावर आपण ज्या डिरेक्टरीमध्ये असतो ती userच्या नावावर आधारित असते.

|-
| 04:04
| त्या डिरेक्टरीला होम डिरेक्टरी असे म्हणतात आणि HOME variable मध्ये हे उपस्थित असते.

|-
| 04:10
| व्हॅल्यू बघण्यासाठी टर्मिनलवर echo space dollar HOME कॅपिटलमध्ये टाईप करून एंटर दाबा.

|-
| 04:22
| PATH variable हे पुढील Environment variable आहे.

|-
| 04:26
| कमांड फाईल शोधण्यासाठी shell ज्या डिरेक्टरीज बघते त्यांची यादी PATH या व्हेरिएबल मध्ये असते.

|-
| 04:33
| आता PATH variableची व्हॅल्यू बघू या.

|-
| 04:36
| टर्मिनलवर echo space dollar PATH कॅपिटलमध्ये ही कमांड टाईप करा आणि एंटर दाबा.

|-
| 04:45
| माझ्या संगणकावर slash user slash local slash sbin slash user slash bin इत्यादी डिरेक्टरीज दाखविल्या जात आहेत.

|-
| 04:57
| प्रत्येक सिस्टीमप्रमाणे यात थोडा बदल असू शकतो.

|-
| 05:00
| colon या डिलिमिटर द्वारे डिरेक्टरीज ही सूची वेगळी केली आहे. shell त्या क्रमाने executable commandsचा शोध घेतो.

|-
| 05:11
| आपण आपली स्वतःची डिरेक्टरी या सूचीत समाविष्ट करू शकतो जेणे करून आपली डिरेक्टरी देखील shell द्वारे शोधली जाईल.

|-
| 05:18
| आपली स्वतःची डिरेक्टरी समाविष्ट करण्यासाठी टर्मिनलवर टाईप करा.

|-
| 05:22
| PATHकॅपिटलमध्ये 'equal-to' dollar PATHकॅपिटलमध्ये colon slash home slash 'the name of my own home directory' आणि एंटर दाबा.

|-
| 05:47
| आता जर आपण पुन्हा PATH variable ची व्हॅल्यू बघितली

|-
| 05:57
| तर PATH variable मध्ये आपली डिरेक्टरी समाविष्ट झालेली असेल.

|-
| 06:03
| बघा आता आपली डिरेक्टरी येथे उपस्थित आहे.

|-
| 06:09
| अजून एक उत्सुकता वाढविणारे variable म्हणजे LOGNAME.

|-
| 06:12
| हे सध्याच्या userचे नाव संचित करते.

|-
| 06:16
| या variable ची व्हॅल्यू बघण्यासाठी टाईप करा echo space dollar LOGNAMEआणि एंटर दाबा.

|-
| 06:28
| टर्मिनलमधील डॉलरच्या चिन्हाला prompt म्हणतात. येथे आपण सर्व कमांडस टाईप करतो.

|-
| 06:35
| ती primary prompt string आहे. जी Environment variable PS1 मध्ये ठेवली जाते.

|-
| 06:40
| येथे secondary prompt string देखील आहे.

|-
| 06:43
| जर कमांडला एका ओळीपेक्षा जास्त जागा लागत असेल तर दुस-या ओळीपासून 'Greater Than' चिन्ह prompt म्हणून दिसते.

|-
| 06:53
| ही Secondary prompt string असून ती Environment variable PS2 मध्ये ठेविली जाते.

|-
| 06:58
| Secondary command prompt ची व्हॅल्यू बघण्यासाठी टर्मिनलवर echo space dollar PS2 असे टाईप करून एंटर दाबा.

|-
| 07:13
| आपण आपली Primary prompt string बदलू शकतो. जसे की prompt म्हणून at the rate - @ हे चिन्ह.

|-
| 07:20
| हे करण्यासाठी टाईप करा PS1 equal-to '@' आणि एंटर दाबा.

|-
| 07:34
| आता prompt म्हणून dollar च्या चिन्हाऐवजी आपल्याला @ हे चिन्ह दिसेल.

|-
| 07:43
| आपण अजून एक गंमत करू शकतो. जसे की आपण prompt म्हणून user name ही दर्शवू शकतो.

|-
| 07:49
| त्यासाठी केवळ टाईप करा PS1 equal-to अवतरण चिन्हात dollar LOGNAME कॅपिटलमध्ये आणि एंटर दाबा.

|-
| 08:05
| आता माझे user name येथे prompt म्हणून दिसत आहे.

|-
| 08:09
| हे पूर्ववत करण्यासाठी केवळ टाईप करा PS1 equal-to dollar अवतरण चिन्हात आणि एंटर दाबा.

|-
| 08:21
| आपण अनेक Environment variables ना व्हॅल्यूज दिलेल्या आहेत.

|-
| 08:25
| परंतु एक लक्षात ठेवा की हे बदल केवळ चालू सत्रासाठी मर्यादित असतात.

|-
| 08:30
| जसे आपण आत्ताच आपली डिरेक्टरी PATH variable मध्ये समाविष्ट केली होती.

|-
| 08:34
| जर आपण टर्मिनल बंद करून पुन्हा उघडले किंवा एक नवे टर्मिनल उघडून त्यात echo कमांड कार्यान्वित करून PATH variable ची व्हॅल्यू तपासली,

|-
| 08:53
| तर आपण केलेले बदल आता तेथे उपस्थित नाहीत हे पाहून आपल्याला आश्चर्य वाटेल.

|-
| 08:59
| आपण हे बदल कायम स्वरूपाचे कसे करता येतात हे पुढील Advanced Tutorial मध्ये बघू या.

|-
| 09:06
| अनेकदा आपण काही काळापूर्वी वापरलेल्या कमांडस आपल्याला पुन्हा पुन्हा कार्यान्वित कराव्या लागतात. मग तेव्हा काय करायचे? आपल्याला संपूर्ण कमांड पुन्हा टाईप करावी लागते का?

|-
| 09:15
| नाही. त्यासाठी इतर अनेक मार्ग आहेत.

|-
| 09:19
| प्रथम जर आपण कीबोर्डवरील up arrow चे बटण दाबले तर आपल्याला टाईप केलेली शेवटची कमांड दिसेल.

|-
| 09:26
| तेच बटण दाबत राहिल्यास त्यामागील कमांड एकेक करून दिसतील.

|-
| 09:30
| तर मागील कमांड बघण्यासाठी down arrowचे बटण दाबा.

|-
| 09:36
| परंतु अनेक कमांडस मधून स्क्रॉल करत राहणे थोडे कंटाळवाणे होते त्यापेक्षा चांगला मार्ग म्हणजे history कमांड होय.

|-
| 09:45
| command prompt वर history टाईप करा.

|-
| 09:51
| आणि एंटर दाबा. आपल्याला पूर्वी कार्यान्वित झालेल्या कमांडची सूची दिसेल.

|-
| 09:57
| मोठ्या सूचीऐवजी शेवटच्या केवळ १० नोंदी बघण्यासाठी

|-
| 10:02
| history space 10 असे टाईप करून एंटर दाबा.

|-
| 10:13
| लक्षात घ्या की सूचीमध्ये पूर्वी कार्यान्वित केलेल्या प्रत्येक कमांडला एक क्रमांक दिलेला आहे.

|-
| 10:20
| एखादी कमांड पुन्हा कार्यान्वित करण्यासाठी

|-
| 10:24
| केवळ टाईप करा उद्गार चिन्ह (!) आणि त्यापुढे त्या कमांडचा क्रमांक उदाहरणार्थ 442 जे या ठिकाणी echo space dollar PATH ही कमांड कार्यान्वित करेल.

|-
| 10:44
| जर तुम्हाला शेवटची कमांड पुन्हा कार्यान्वित करायची असेल तर केवळ दोन वेळा उद्गारचिन्ह टाईप करा. आणि एंटर दाबा.

|-
| 10:56
| आपण पुढे tilde substitution बद्दल जाणून घेणार आहोत. होम डिरेक्टरीचे संक्षिप्त रूप दाखवण्यासाठी tilde (~) या चिन्हाचा वापर केला जातो.

|-
| 11:05
| आता तुमच्या होम डिरेक्टरीमध्ये testtree नावाची डिरेक्टरी आहे. त्या डिरेक्टरीमध्ये जाण्यासाठी cd space tilde slash testtree ही कमांड टाईप करा.

|-
| 11:18
| cd tilde minus किंवा cd minus ही कमांड current directory मधून आधी वापरलेल्या डिरेक्टरीत जाण्यासाठी उपयोगी पडते.

|-
| 11:28
| आता आपण testtree या डिरेक्टरी मध्ये आहोत आणि त्या आधी आपण होम या डिरेक्टरीमध्ये होतो.

|-
| 11:34
| आता cd space minus टाईप करून एंटर दाबा. आपण होम या डिरेक्टरीमध्ये परत जाऊ.

|-
| 11:40
| हीच कमांड पुन्हा कार्यान्वित करा. आता आपण पुन्हा testtree या डिरेक्टरी मध्ये आलो आहोत.

|-
| 11:47
| शेवटची पण थोडी महत्त्वाची alias ही कमांड आता आपण बघणार आहोत.

|-
| 11:51
| आपल्याला मोठी कमांड पून्हा पून्हा कार्यान्वित करण्याची गरज भासू शकते.

|-
| 11:57
| येथे आपण या कमांडला दुसरे एखादे छोटे नाव देऊ शकतो व कमांड कार्यान्वित करताना त्या दुस-या नावाचा उपयोग करू शकतो.

|-
| 12:03
| समजा आपल्याकडे डिरेक्टरीची मोठी हायरार्की आहे. त्यात आपण संगीत ऐकण्यासाठी सतत जात असतो. आपण त्याला अशा प्रकारे दुसरे छोटे नाव देऊ शकतो.

|-
| 12:13
| alias space cdMusic equal-to अवतरण चिन्हात cd space slash home slash 'the name of my own home directory' slash music असे टाईप करून एंटर दाबा.

|-
| 12:39
| आता प्रत्येक वेळी या डिरेक्टरीमध्ये जाण्यासाठी केवळ cdMusic टाईप करून एंटर दाबा.

|-
| 12:47
| बघा आता आपण Music या डिरेक्टरीत आहोत.

|-
| 12:52
| आता prompt वर cd space minus ही कमांड टाईप करून तुम्ही मागील चालू डिरेक्टरीमध्ये जाऊ शकता.

|-
| 13:01
| हायरार्कीला दिलेले दुसरे नाव काढून टाकण्यासाठी केवळ unalias space cdMusic असे टाईप करू एंटर दाबा.

|-
| 13:13
| आता पुन्हा जर आपण cdMusic ही कमांड टर्मिनलवर कार्यान्वित केली तर आपल्याला command not found अशी error दाखवेल.

|-
| 13:22
| समजा चालू डिरेक्टरी मध्ये test1 आणि test2 या दोन फाईल्स आहेत.

|-
| 13:31
| आणि जर आपण rm आणि test1 ही कमांड कार्यान्वित केली तर test1 ही फाईल डिलिट होईल.

|-
| 13:38
| आपल्याला माहित आहे की rm या कमांडसोबत hyphen i हा पर्याय डिलिट करण्याच्या प्रक्रियेला interactive बनवतो.

|-
| 13:45
| आता आपण alias या कमांडनी alias बनवू शकतो. alias rm equal-to, अवतरण चिन्हात “rm space hyphen i”

|-
| 13:56
| आता आपण जेव्हा rm ही कमांड कार्यान्वित करू तेव्हा प्रत्यक्षात rm space hyphen i कमांड कार्यान्वित होईल.

|-
| 14:05
| अशा प्रकारे आपण पाहिले की test1 ही फाईल डिलिट झाली परंतु test2 डिलिट करण्यापूर्वी सिस्टीम आपल्याला परवानगी विचारते.

|-
| 14:13
| आपण या ट्युटोरियलमध्ये Environment variable, history आणि alias बद्दल शिकलो

|-
| 14:18
| हा पाठ येथे संपत आहे.

|-
| 14:21
| हे प्रॉजेक्ट "टॉक टू टीचर" या प्रॉजेक्टचा भाग आहे. यासाठी अर्थसहाय्य National Mission on Education through ICT , MHRDयांच्याकडून अर्थसहाय्य मिळालेले आहे.

|-
| 14:29
| <nowiki>*यासंबंधी माहिती पुढील साईटवर उपलब्ध आहे. </nowiki>

|-
| 14:32
| <nowiki>*</nowiki>ह्या ट्युटोरियलचे मराठी भाषांतर मनाली रानडे यांनी केलेले असून मी कविता साळवे आपला निरोप घेते.

|-
| 14:36
| सहभागासाठी धन्यवाद.

|}

BOSS-Linux/C2/The-Linux-Environment/Marathi - Revision history

Ranjana: Created page with "'''Title of script''': The Linux Environment '''Author: Manali Ranade''' '''Keywords: Linux''' '''Title of script''': The Linux Environment '''Author: Manali Ranade''' '''..."